Dosya5 dk okuma
Çevrimli katliamı: 12'si çocuk, 7'si kadın 27 kişi
10 Haziran 1990 gecesi korucu evleri içindeki ailelerle birlikte ateşe verildi. Örgüt saldırıyı inkâr etti; ama kendi gazetesinde ölenlerin çoğunun kadın ve çocuk olduğunu, diri diri yakıldıklarını yazdı.
Çevrimli köyünün bugünkü uydu görüntüsü; artı işareti köyün merkezini gösterir. Görüntü: Esri, Maxar, Earthstar Geographics.
10 Haziran 1990 gecesi PKK militanları Şırnak'ın Güçlükonak ilçesine bağlı Çevrimli köyünü bastı. Köy korucularının dört evine benzin döküp evleri içindeki ailelerle birlikte ateşe verdiler. O gece 27 kişi öldü. Ölenlerin 12'si çocuk, 7'si kadındı; çoğu evlerinin içinde diri diri yandı.
PKK saldırıyı üstlenmedi, devletin yaptığını yazdı. Ama örgütün yayın organı Serxwebûn, aynı yazıda ölenlerin çoğunun kadın ve çocuk olduğunu ve diri diri yakıldığını kendisi anlatıyor.
- Tarih
- 10 Haziran 1990 gecesi, saat 22.00 sıralarında
- Yer
- Çevrimli köyü (Kürtçe adı Gêrê), Güçlükonak, Şırnak. Örgütün gazetesi köyü “Eruh'un Basa köyüne bağlı Gere” diye anıyor; Basa, bugünkü Güçlükonak.
- Hayatını kaybedenler
- 27 kişi: 12 çocuk, 7 kadın. 6 kişi yaralandı.
- Saldırgan
- PKK. Türk makamları ve dönemin Türk ve İngiliz basını saldırıyı PKK'ya bağladı; Human Rights Watch'ın 1990 raporu da olayı PKK'ya atfedilen saldırılar arasında sayıyor. Örgüt reddetti.
Köy haritada
Çevrimli, Güçlükonak ilçe merkezinin kuş uçuşu 7 kilometre kuzeyinde, dağların arasında küçük bir köy.
O gece ne oldu?
- Yaklaşık 50 kişilik bir PKK grubu köyü üç koldan kuşatır. Köyde devletin silah verdiği korucular ve aileleri yaşamaktadır. Korucularla iki saate yakın bir çatışma çıkar.
- Militanlar korucuların evlerine yangın bombası ve roketatarla saldırır. Dört eve benzin dökülür, evler içindeki ailelerle birlikte ateşe verilir. Kimi kurşunla öldürülür, çoğu evin içinde yanar.
- Yaralılar Siirt Devlet Hastanesi'ne kaldırılır. Jandarma Kolordu Komutanı Korgeneral Hikmet Köksal köye gelir. Bölgede geniş bir operasyon başlar, köye giriş çıkış yasaklanır.
- Milliyet olayı “Yangın bombalarıyla köy basıp 27 kişiyi katlettiler: PKK vahşeti” manşetiyle verir.
Köyde kalanlar ne anlatıyor?
Köyün muhtarı İbrahim Özbey o gece iki kardeşini kaybetti. Anlattığına göre yalnızca bir evde 13 kişi canlı canlı yakıldı.
Emin Yıldız o gece babasını kaybetti. Hayvanların bile yakıldığını anlatıyor.
Saldırıdan sonra ailelerin bir kısmı köyü bıraktı. Ölenler köy mezarlığında gömülü; her 10 Haziran'da aileleri orada anma yapıyor.
Örgüt ne yazdı?
Serxwebûn, Haziran 1990 sayısının ilk sayfasında olayı “Çevrimli katliamı, ABD emperyalizminin yavuz hırsızlığı ve gerçekler” başlığıyla verdi ve saldırıyı “sömürgeci kontr-gerilla birlikleri”ne yükledi. Aynı yazıda ölenlerin nasıl öldüğünü de anlattı.
İnkârın gerekçesi yazının 4. sayfadaki devamında: “Her şeyden önce, olayda başvurulan tarz, ulusal kurtuluş mücadelemizin savaş anlayışıyla bağdaşmayan ve Partimizin defalarca mahkum ettiği bir tarzdı.”
Bu yöntem örgüte yabancı mıydı?
Üç yıl önce aynı gazete korucu köylerine yapılan baskınları böyle anlatmıyordu. Aralık 1987 sayısı, o yılın eylemlerini sayarken Mardin'in Ömerli ilçesine bağlı Pınarcık köyünü de anıyor. Haziran 1987'de Pınarcık'ta 16'sı çocuk 30 kişi öldürülmüştü.
1987'de
“birçoğunu yakınlarıyla birlikte imha ettiler.”
1990'da
“Partimizin defalarca mahkum ettiği bir tarzdı.”
Korucu evlerini içindekilerle birlikte yok etmek, 1987'de örgütün gazetesinde övünerek anlattığı bir yöntemdi. 1990'da aynı gazete bu yöntemin kendilerine ait olmadığını yazdı.
Neler belirsiz?
Olaydan sonra gazeteciler köye sokulmadı. Human Rights Watch'ın Eylül 1990 raporu bu yüzden olguların tam netleşmediğini yazıyor ve PKK'nın sivil ölümlerini reddettiğini aktarıyor. Olayla ilgili açılmış bir dava ya da yargılanmış bir fail bulamadık.
Kaynaklar arasında küçük farklar var: tarih 10 ya da 11 Haziran, ölü sayısı 26 ya da 27, çocuk sayısı 11 ya da 12 olarak geçiyor. Bu yazıda dönemin gazetelerinin ve Anadolu Ajansı'nın verdiği sayılar esas alındı.
Güçlükonak'ın adı Ocak 1996'da yakılmış bir minibüste 11 cesedin bulunduğu başka bir olayda da geçer. O olay bu yazının konusu değil; bu sayfa yalnızca 1990'daki baskını anlatıyor.
Kaynaklar
- Serxwebûn, Sayı 102, Haziran 1990, s. 1 ve 4 · Sayı 72, Aralık 1987, s. 3 · Sayı 67, Temmuz 1987, s. 3
- Milliyet, 12 Haziran 1990, s. 1: “Yangın bombalarıyla köy basıp 27 kişiyi katlettiler: PKK vahşeti” · Vikipedi'deki aktarımı
- Helsinki Watch (Human Rights Watch), Eylül 1990: “Destroying Ethnic Identity: The Kurds of Turkey, An Update”, s. 6-7
- Anadolu Ajansı, 2019: 29. yıl anması ve tanıklar
- TRT Haber, 2020: Çevrimli katliamının tanıkları
- Demirören Haber Ajansı, 2022: 32. yıl anması
- Anadolu Ajansı, 2024: 34. yıl anması
Sık sorulan sorular
Çevrimli katliamı ne zaman ve nerede oldu?
10 Haziran 1990 gecesi, Şırnak'ın Güçlükonak ilçesine bağlı Çevrimli (Gêrê) köyünde oldu.
Çevrimli katliamında kaç kişi öldü?
12'si çocuk, 7'si kadın olmak üzere 27 kişi öldü. Yaklaşık 50 kişilik grup korucuların dört evini içindeki ailelerle birlikte ateşe verdi; ölenlerin çoğu evinde diri diri yandı.
Çevrimli katliamını PKK üstlendi mi?
Örgüt saldırıyı reddetti ve “partimizin defalarca mahkûm ettiği bir tarz” dedi. Buna karşın kendi yayın organı Serxwebûn'un Haziran 1990 sayısında ölenlerin çoğunun kadın ve çocuk olduğunu ve diri diri yakıldıklarını yazdı.
PKK korucu evlerini ailelerle birlikte yakma yöntemini başka köylerde de kullandı mı?
Serxwebûn'un Aralık 1987 sayısı, Mardin'in Ömerli ilçesine bağlı Pınarcık köyü için “çetelerin evlerini başlarına yıkarak birçoğunu yakınlarıyla birlikte imha ettiler” diye yazdı; Pınarcık'ta Haziran 1987'de 16'sı çocuk 30 kişi öldürülmüştü. Aynı yaz Peçenek ve Yuvalı için de “40'a yakın köy korucusu yakınları ile birlikte imha edildi” denildi. 1987'de övünerek anlatılan yöntem, 1990'da reddedildi.
Hazırlayan: PKK Gerçekleri · Yayın: · Son güncelleme: